Kiến thức Công nghệ

Cái Chết Đen Đã Khiến Nông Dân Anh Đòi Được Lương Cao Thế Nào?

Cái Chết Đen Đã Khiến Nông Dân Anh Đòi Được Lương Cao Thế Nào?

Cái Chết Đen giết khoảng 30% đến 60% dân số châu Âu, tức có thể tới 50 triệu người. Có một hệ quả ít ai ngờ: khi người chết quá nhiều, người sống bỗng có giá. Nông dân Anh đã mặc cả để có công cao hơn, nhưng nhà nước lập tức ra luật chặn lại, và tiền lương thực tế không tăng ngay như nhiều người vẫn nghĩ.

Bài này kể lại đại dịch đã làm thay đổi quan hệ giữa lãnh chúa và nông dân như thế nào, với những chi tiết thường bị đơn giản hóa.

Cái Chết Đen đã làm thay đổi thị trường lao động ra sao?

Đợt dịch kinh hoàng nhất quét qua châu Âu trong những năm 1347 đến 1350. Tại nước Anh, ước tính 30% đến 40% dân số đã chết. Hậu quả đầu tiên về kinh tế rất đơn giản: ruộng đồng còn đó, nhưng người làm thì thiếu.

Tranh Chiến thắng của Thần Chết của Pieter Bruegel vẽ đội quân xương người tàn phá một vùng đất
Tranh "Chiến thắng của Thần Chết" của Bruegel, vẽ sau Cái Chết Đen khoảng hai thế kỷ, cho thấy nỗi ám ảnh về dịch bệnh — Nguồn: commons.wikimedia.org (Pieter Brueghel the Elder · Public domain)

Người lao động có thêm sức mặc cả và đòi công cao hơn. Giá thuê nhân công tăng cũng góp phần kéo theo lạm phát. Với giới chủ đất, đây là một mối đe dọa trực tiếp.

Nguyên nhân của Cái Chết Đen là gì?

Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Yersinia pestis. Người thời đó không hề biết điều này, vì phải tới nhiều thế kỷ sau con người mới phát hiện ra vi khuẩn.

Ảnh kính hiển vi điện tử quét của vi khuẩn dịch hạch Yersinia pestis
Vi khuẩn Yersinia pestis dưới kính hiển vi điện tử, tác nhân gây ra Cái Chết Đen — Nguồn: commons.wikimedia.org (Wikimedia Commons · Public domain)

Tóm lại, thứ lớn nhất thay đổi xã hội châu Âu thế kỷ 14 lại là một sinh vật không nhìn thấy bằng mắt thường. Câu chuyện vệ sinh và bệnh tật còn tiếp diễn nhiều thế kỷ sau, như bạn có thể đọc trong câu chuyện rửa tay của bác sĩ Semmelweis.

Đạo luật năm 1351 đã làm gì?

Vua Edward III phản ứng bằng Sắc lệnh Lao động năm 1349, rồi Nghị viện củng cố bằng Đạo luật Lao động năm 1351. Luật này cấm đòi hoặc trả công cao hơn mức trước dịch, cụ thể là mức năm 1346, đồng thời hạn chế người lao động di chuyển tìm nơi làm tốt hơn.

MốcSự kiệnÝ nghĩa
1347–1350Cái Chết Đen quét qua châu ÂuKhoảng 30–60% dân số châu Âu chết
1349Sắc lệnh Lao độngTìm cách giữ giá công và kiểm soát nhân công
1351Đạo luật Lao độngQuy định công tối đa theo mức năm 1346
1381Cuộc nổi dậy của nông dânMột trong các nguyên nhân là luật lao động

Điều thú vị là mức năm 1346 vốn nằm trong thời kỳ kinh tế khó khăn của nước Anh, do Chiến tranh Trăm Năm. Vì vậy mức trần thực sự còn thấp hơn so với điều kiện mới.

Tiền lương có tăng ngay không?

Đây là chỗ hay bị kể sai. Câu chuyện phổ biến nói luật được thực thi kém và không ngăn được tiền lương thực tế tăng. Tuy nhiên, ngay sau Cái Chết Đen, tiền lương thực tế lại không tăng, dù thiếu nhân công. Công bằng mà nói, sự thay đổi về thu nhập diễn ra theo một quá trình dài chứ không phải sau một đêm.

Hình vẽ chuồng cừu trong bản thảo Thi Thiên Luttrell thế kỷ 14 của nước Anh
Đời sống nông thôn Anh đầu thế kỷ 14 trong Thi Thiên Luttrell — Nguồn: commons.wikimedia.org (See en:Luttrell Psalter · Public domain)

Cuộc nổi dậy năm 1381 liên quan thế nào?

Đạo luật Lao động rất bị ghét và được xem là một trong các nguyên nhân dẫn tới cuộc nổi dậy của nông dân năm 1381, được biết đến với Wat Tyler. Đó không phải chỉ vì lương, nhưng cảm giác bất công đã tích tụ qua nhiều thập kỷ.

Tranh trong biên niên sử Froissart vẽ cái chết của Wat Tyler trong cuộc nổi dậy năm 1381
Cái chết của Wat Tyler trong biên niên sử Froissart — Nguồn: commons.wikimedia.org (w:Jean Froissart · Public domain)

Bạn có thể dùng máy tính trực tuyến để thử xem nếu mất 30% hoặc 60% dân số, một ngôi làng 500 người sẽ còn lại bao nhiêu người làm.

Đại dịch đã lan đến châu Âu bằng con đường nào?

Bệnh dịch được cho là đã vào châu Âu qua cảng thương mại Caffa của người Genoa ở Crimea vào năm 1347, trong cuộc vây hãm của quân Kim Trướng. Từ các tuyến thương mại, dịch lan rộng trên khắp lục địa. Vi khuẩn chủ yếu truyền qua vết cắn của bọ chét, nhưng cũng có thể lây qua tiếp xúc với mô hoặc dịch cơ thể bị nhiễm, và qua giọt bắn ở thể phổi.

Đó cũng không phải cú sốc đầu tiên của thế kỷ. Trước Cái Chết Đen, châu Âu đã trải qua Đại Nạn Đói những năm 1315 đến 1317. Một xã hội đã kiệt sức lại tiếp tục phải đón nhận một đợt tàn phá lớn hơn nhiều.

Một sự thật thú vị là cái tên "Cái Chết Đen" không phải là cách gọi của người đương thời. Theo các tài liệu lịch sử, đại dịch năm 1347 khi đó không được gọi cụ thể là "đen" trong bất kỳ ngôn ngữ châu Âu nào. Vi khuẩn này cũng không xuất hiện lần đầu: dịch Justinian những năm 541 đến 549 đã được xác nhận là do chính Yersinia pestis gây ra.

Dịch bệnh cũng không biến mất sau năm 1350. Các đợt bùng phát tiếp tục tái diễn ở nhiều nơi trên thế giới cho tới đầu thế kỷ 19. Với người nông dân thế kỷ 14, điều đó có nghĩa là nỗi sợ và sự bất ổn đã trở thành một phần của cuộc sống.

Vì vậy, khi nói về tiền lương sau đại dịch, cần nhớ rằng người sống sót không bước vào một thời kỳ thịnh vượng. Họ bước vào một thế giới hỗn loạn, thiếu người, giá cả biến động, và nhà nước tìm mọi cách giữ lại trật tự cũ. Đó là bối cảnh của các đạo luật lao động được nói tới trong bài. Khi đọc về những đạo luật đó trong bài này, bạn hãy nhớ rằng những người soạn luật và những người phải tuân theo luật đang sống trong cùng một xã hội vừa mất đi một phần rất lớn dân số của mình.

Câu hỏi thường gặp

Cái Chết Đen xảy ra khi nào?

Đợt dịch lớn nhất ở châu Âu diễn ra trong những năm 1347 đến 1350.

Cái Chết Đen giết bao nhiêu người?

Ước tính tới 50 triệu người, khoảng 30% đến 60% dân số châu Âu.

Luật lao động có hiệu quả không?

Các nhà sử học vẫn tranh luận. Nhưng rõ ràng luật đã làm người lao động bất mãn và là một trong các nguyên nhân của cuộc nổi dậy năm 1381.

Kết luận

Cái Chết Đen không chỉ là một thảm họa y tế. Nó làm rung chuyển mối quan hệ giữa người có đất và người làm đất. Bài học lớn nhất có lẽ là: khi lao động trở nên khan hiếm, quyền lực có thể đổi chiều, nhưng không phải một cách suôn sẻ hay nhanh chóng.

Nguồn tham khảo

Thẻ bài viết: #cái chết đen#cai chet den#cái chết đen tăng lương#đạo luật lao động 1351#cuộc nổi dậy nông dân 1381#thời trung cổ
◄ QUAY LẠI TẤT CẢ BÀI VIẾT