Mỗi lần một trạm phát sóng mới mọc lên, câu hỏi lại được đặt ra: sóng 5G có hại không? Theo WHO, sau rất nhiều nghiên cứu, cho đến nay chưa có tác hại sức khỏe nào được xác lập có quan hệ nhân quả với việc tiếp xúc công nghệ không dây. Điều đó không có nghĩa là không cần nghiên cứu tiếp, và WHO vẫn khuyến nghị theo dõi các tác động dài hạn.
Bài này đi thẳng vào điều các cơ quan chuyên môn đã nói, phân biệt đâu là điều đã biết và đâu là điều còn tiếp tục nghiên cứu.
Sóng 5G là loại sóng gì?
5G là thế hệ thứ năm của mạng di động, nối tiếp 4G. Về bản chất, đây vẫn là sóng vô tuyến, thuộc dải tần vô tuyến. WHO cho biết 5G mở rộng lên các tần số cao hơn, khoảng 3,5 GHz và tới vài chục GHz.

ICNIRP, Ủy ban Quốc tế về Bảo vệ Bức xạ Không Ion hóa, định nghĩa dải trường điện từ tần số vô tuyến kéo dài từ 100 kHz đến 300 GHz. Toàn bộ dải này thuộc nhóm không ion hóa, tương tự như sóng của lò vi sóng và Wi-Fi.
Khác biệt thật sự giữa 5G và 4G
WHO cho biết hiện tại mức phơi nhiễm từ hạ tầng 5G ở khoảng 3,5 GHz tương tự như từ các trạm phát di động hiện có. Do dùng nhiều chùm tia, mức phơi nhiễm có thể thay đổi nhiều hơn tùy vị trí và cách dùng của người dùng. Ở tần số cao hơn, năng lượng chủ yếu bị hấp thụ trên bề mặt cơ thể.
WHO và ICNIRP đã kết luận gì?
Theo ICNIRP, sau nhiều thập kỷ nghiên cứu, tác động duy nhất của trường điện từ tần số vô tuyến đối với sức khỏe và an toàn con người được chứng minh là làm nóng mô tiếp xúc. Chính vì vậy, giới hạn phơi nhiễm được đặt ra nhằm giữ mức tăng nhiệt ở dưới ngưỡng gây hại.

Dưới ngưỡng nhiệt đó, các tác động cấp tính và lâu dài đã được nghiên cứu rộng rãi mà chưa chứng minh được tác hại. ICNIRP cũng nêu rằng các nghiên cứu về đau đầu, khó tập trung, chất lượng giấc ngủ, chức năng nhận thức và tim mạch không cho thấy các ảnh hưởng đó.
| Câu hỏi | Điều đã biết | Điều còn cần theo dõi |
|---|---|---|
| Sóng 5G là gì? | Sóng vô tuyến, không ion hóa | Tần số cao ít dữ liệu hơn tần số thấp |
| Tác động đã chứng minh? | Làm nóng mô ở mức phơi nhiễm cao | Giới hạn an toàn được cập nhật khi có bằng chứng |
| Ung thư? | Nghiên cứu rộng rãi chưa xác nhận | WHO vẫn khuyến khích nghiên cứu dài hạn |
| Mức phơi nhiễm 5G? | Ở 3,5 GHz tương tự trạm phát hiện có | Có thể thay đổi theo vị trí và cách dùng |
5G có gây ung thư không?
Đây là câu hỏi quan trọng nhất. Với di động, nhiều nghiên cứu lớn đã được thực hiện. Theo ICNIRP, nguy cơ tăng lên được ghi nhận ở một vài nghiên cứu dịch tễ không nhất quán với tỷ lệ mắc bệnh ổn định trong dân số. Các thí nghiệm trên động vật và tế bào cũng không xác nhận được, và không có cơ chế sinh lý nào giải thích được khả năng gây ung thư ở mức phơi nhiễm thấp như vậy.
ICNIRP tổng kết rằng phơi nhiễm dưới ngưỡng nhiệt khó có khả năng liên quan tới tác hại sức khỏe. Đây là cách nói thận trọng của khoa học, nên hãy đọc đúng nghĩa: bằng chứng hiện có không cho thấy tác hại, và nghiên cứu vẫn tiếp tục.

Vì sao ở gần trạm phát lại không đáng sợ như tưởng tượng?
Cường độ sóng giảm nhanh theo khoảng cách, và các trạm phải tuân theo giới hạn phơi nhiễm. Cũng cần nhớ rằng điện thoại ở sát tai bạn thường là nguồn phơi nhiễm đáng kể hơn trạm phát ở xa.
Có nên làm gì để giảm phơi nhiễm không?
Không cần hoảng sợ, nhưng nếu muốn cẩn thận, những cách sau không tốn kém gì:
- Dùng tai nghe khi gọi điện lâu.
- Không ôm điện thoại sát người khi ngủ.
- Tránh tin vào những sản phẩm "chống sóng 5G" được quảng cáo thổi phồng.
Trước khi tin một trang web bán sản phẩm như vậy, hãy kiểm tra độ uy tín của trang đó bằng công cụ kiểm tra website. Bạn cũng có thể đọc thêm bài Wi-Fi 7 có nên nâng cấp không của MEOMEO Tech.
Ai đang theo dõi vấn đề này?
WHO đã lập Dự án Trường Điện từ Quốc tế từ năm 1996 để đánh giá ảnh hưởng của các trường điện từ. Tổ chức này cũng tiến hành đánh giá nguy cơ sức khỏe trên toàn bộ dải tần vô tuyến, bao gồm cả 5G, và cho biết sẽ tiếp tục xem xét bằng chứng khi công nghệ này được triển khai rộng rãi hơn.
Điều đáng chú ý là WHO vẫn khuyến khích nghiên cứu thêm về tác động dài hạn của mọi khía cạnh trong viễn thông di động. Đây là thái độ bình thường của khoa học chứ không phải dấu hiệu của một mối nguy đang bị che giấu. Một kết luận có giá trị luôn kèm theo phần "chúng tôi vẫn đang theo dõi".
Vì sao tin đồn về 5G lan nhanh đến vậy?
Có lẽ vì từ "bức xạ" nghe rất đáng sợ, trong khi ánh sáng mặt trời cũng là một dạng bức xạ. Sự khác biệt quan trọng nằm ở chỗ bức xạ có đủ năng lượng để phá vỡ liên kết trong tế bào hay không. Sóng vô tuyến không có khả năng đó, nên nguy cơ được biết đến của nó chủ yếu là làm nóng mô ở mức phơi nhiễm cao. Khi đọc một tin giật gân về 5G, hãy tìm xem bài viết có dẫn nguồn từ một tổ chức y tế hay một nghiên cứu cụ thể hay không.
Câu hỏi thường gặp
Sóng 5G có phải phóng xạ không?
Sóng 5G là bức xạ không ion hóa, khác với phóng xạ và tia X. Nó không làm biến đổi nguyên tử theo cách các tia đó làm.
Vì sao WHO vẫn nói cần nghiên cứu thêm?
Vì WHO muốn tiếp tục đánh giá khi công nghệ được triển khai rộng và có thêm dữ liệu về sức khỏe.
Sống gần trạm phát 5G có nguy hiểm không?
Bằng chứng hiện có chưa cho thấy tác hại ở mức phơi nhiễm theo giới hạn cho phép.
Kết luận
Khoa học hiện tại chưa tìm thấy tác hại sức khỏe được xác lập do sóng 5G ở mức phơi nhiễm cho phép. Tuy vậy, cách nói trung thực nhất là các cơ quan chuyên môn vẫn tiếp tục theo dõi. Đó chính là lý do bạn nên tin vào WHO và ICNIRP, hơn là một lời đồn trên mạng hay một mẫu quảng cáo tấm chắn sóng.
Nguồn tham khảo
- Radiation: 5G mobile networks and health — WHO
- Radiofrequency — ICNIRP
- 5G — Wikipedia
- Ảnh bìa: Base Transceiver Station in the Laji Mountain Pass (5G).jpg — commons.wikimedia.org (Michał Beim · CC BY 4.0)